Vandaag in de geschiedenis: Het schrijfplankje van Tolsum

Standaard

Toen in 1914 bij het gehucht Tolsum in de provincie Friesland een terp werd afgegraven deed men een unieke vondst. Men vond een Romeins wastafeltje uit de eerste eeuw na Christus met daarop een Latijnse tekst. Het betreft een overeenkomst tussen een onbekend persoon en een slaaf genaamd Carus over de terugbetaling van een geldlening. De overeenkomst is vermoedelijk opgesteld op 23 februari in het jaar 29. Het voorwerp staat tegenwoordig bent als het schrijfplankje van Tolsum. Dit schrijfplankje is het oudste geschreven document van Nederland.

Een wastafeltje

De Romeinen hadden nog geen papier zoals we dat nu kennen. Zij gebruikten rechthoekige houten plankjes met opstaande randen, welke aan één zijde waren bestreken met donkere bijenwas. Dit wordt in het Latijn een tabula genoemd. Met behulp van een schepgepunte metalen griffel (Latijn: stylus) werd een tekst in de bijenwas geschreven. Wastafeltjes werden gebruikt als kladblok om notities te maken, maar ook om overeenkomsten schriftelijk vast te leggen.

Als men in de Oudheid een fout had gemaakt in de tekst of het wastafeltje opnieuw wilde gebruiken voor een ander doel was dat geen enkel probleem. De bijenwas was met een warmtebron makkelijk zacht te maken. En met de platte achterzijde van de griffel streek men het wastafeltje weer glad.

De tekst

In 1917 onderzocht professor C.W. Vollgraff het schrijfplankje van Tolsum. Hij kwam destijds tot de conclusie dat het een verkoopakte. In de akte verhandelden een lokale bewoner Stelus, zoon van Riperius, en de Romein Gargilius Secundus een koe met elkaar. De vertaling van de tekst volgens professor Vollgraff is als volgt:

“Ik, Gargilius Secundus, heb voor honderdvijftien sestertiën van Stelus, zoon van Riperius, de Beosiër, van het landgoed van Lopeteius, op de gebruikelijke wijze, zoals geoorloofd is, een rund gekocht, waarbij getuige was Cesdius, centurio van het legioen Victrix, en Mutus Admetus, centurio van het legioen Rapax. Het burgerlijk recht sta hierbuiten. Gekocht onder het consulaat van Caius Fufius en Gnaeus Minicius op 9 september. Dat voor de zaken naar behoren wordt ingestaan (hebben beloofd) Lilius en de verteraan Duerretus.”

Decennia later rezen twijfels over de vertaling van het plankje. Een Nederlands-Engels onderzoeksteam aan de Universiteit van Oxford deed in 2009 opnieuw onderzoek. Met behulp van geavanceerde digitale fotografie bleek dat er een andere tekst op het schrijfplankje staat. Volgens de nieuwe lezing is het schrijfplankje van Tolsum een schuldverklaring. Een onbekend persoon leent een geldbedrag van Carus, een slaaf van Julia Secunda. De tekst op de voorzijde van het plankje is:

“[ik verklaar te hebben ontvangen een geldbedrag afkomstig van?] Carus (?), slaaf van Iulia Secunda, dat ik aan haar (?) moet teruggeven op de dag waarop hij/zij (zelf) erom zal vragen of aan wie dit zal toekomen. Opgemaakt op 23 februari te [plaatsnaam], tijdens het consulaat van C. Fufius Geminus. Quadratus was tolk (of: handelde als tussenpersoon).”

De overeenkomst is opgemaakt tijdens het bestuur van C. Fufius Geminus in vermoedelijk het jaar 29 na Christus. Op de achterzijde van het plankje staan de namen van de aanwezige getuigen.

“Titus Cassius, tribuun van het vijfde legioen. Miunnio, soldaat van de eenheid van de Bataven, van de centurie (of: decurie) van Bonumotus (?). Caturix, slaaf van de genoemde Secunda (?)”

Het schrijfplankje van Tolsum maakt deel uit van de collectie van het Fries Museum te Leeuwarden.

 

gebruikte bronnen
http://tabula-cerata.blogspot.com/2011/02/op-een-dag-1982-jaar-geleden.html
http://www.tolsum.nl/
Wikipedia
About these ads

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s