Vrede van Aat

Aat ligt in de huidige Belgische provincie Henegouwen. De plaats telt tegenwoordig circa 27.000 inwoners. Op 4 juni 1357 werd hier de Vrede van Aat getekend. Hiermee kwam een eind aan de Brabantse Successieoorlog die begon na het overlijden van hertog Jan III van Brabant (afbeelding) in 1355.

 

 

Voorgeschiedenis

Hertog Jan III, geboren op 20 oktober 1300, was de zoon van hertog Jan II (1275-1312) en Margaretha van York (1275-1333), dochter van de Engelse koning Edward I. In 1312, na het overlijden van zijn vader, kreeg hij het bestuur in handen van de hertogdommen Brabant en Limburg. Halverwege de 14de eeuw is Jan één van de machtigste vorsten in West-Europa. Hij bezat niet alleen een enorm gebied, maar de regio was ook in economische en culturele zin zeer vooraanstaand met een aanzuigende werking op andere delen van Europa.

Het hertogdom Brabant strekte zich uit over de huidige Nederlandse provincie Noord-Brabant, en Belgische provincies Antwerpen, Vlaams-Brabant, Waals-Brabant en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Met steden als Antwerpen, Bergen op Zoom en Breda in het westen, ’s-Hertogenbosch, Eindhoven en Grave in het oosten, en Leuven en Brussel in het zuiden. Het hertogdom Limburg, niet te verwarren met de huidige provincies, en de Landen van Overmaas zijn gedurende de 13de en 14de eeuw onder Brabants bestuur gekomen. Het waren enclaves in het prinsbisdom Luik. 

Hertogdom Brabant ca. 1350

Hertogdom Limburg en Landen van Overmaas

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Toen hij 10 of 11 jaar oud was, werd hij uitgehuwelijkt aan Maria van Évreux (1303-1335). Zij was de dochter van graaf Lodewijk van Évreux (halfbroer van koning Filips de Schone van Frankrijk) en Margaretha van Artesië.  Uit het huwelijk zijn zes kinderen geboren: Hendrik (?-1349), Godfried (?-1352) Johanna (1322-1406), Margaretha (1323-1368), Maria (1325-1394) en Jan (1327-1335).

Hertog Jan III op 5 december1355 inzijn kasteel te Brussel overlijdt heeft hij geen mannelijke opvolgers. Zijn drie zonen zijn vroegtijdig overleden. De titels en gebieden gaan over naar zijn oudste dochter Johanna, maar deze overerving werd niet door iedereen zonder meer geaccepteerd.

Brabantse successieoorlog

De opvolging van Johanna werd betwist door haar eigen zwagers; hertog Reinoud III van Gelre (1333-1371) en Lodewijk van Male, graaf van Vlaanderen (1330-1384). Reinoud was in 1347 te Antwerpen getrouwd met haar jongste zus Maria. Lodewijk trouwde in hetzelfde jaar te Vilvoorde (België) met Margaretha van Brabant. Deze ordinaire familieruzie leidde tot de Brabantse successieoorlog (1355-1357).

Reinoud liet zijn claim op de gebieden van zijn schoonvader in 1356 vallen. In ruil daarvoor kreeg hij het heerlijkheid Turnhout en forse jaarrente. Lodewijk daarentegen liet zich niet zo makkelijk afschepen. Hij wilde een groot deel van het Brabantse grondgebied en de hertogstitel. Met de prins-bisschop van Luik en de graaf van Namen sloot Van Male een verdrag en viel daarop Brabant binnen.

Lodewijk van Male, graaf van Vlaanderen

Bij Scheut, voor de stadspoort van Brussel, bracht Lodewijk van Male de Brusselse en Leuvense milities een vernietigende nederlaag toe. In eerste instantie leken de milities de overhand te hebben over de Vlamingen, maar naarmate de slag voortduurde, keerde het tij. In het heetst van de strijd gooide baanderheer Van Assche, vaandrig van het hertogdom Brabant, zijn vlag weg en vluchtte weg. De Brusselaars en Leuvenaars voelde zich verraadden en trokken zich terug. De Vlaamse troepen zaten hen echter op de hielen. Uiteindelijk kozen de belaagden ook het hazenpad. Een groot aantal burgers dat het slagveld ontvluchtte vond alsnog de dood in de rivier Zenne.  Binnen enkele dagen had Van Male het hele hertogdom onder de voet gelopen.

De steun van de steden aan hertogin Johanna en haar echtgenoot hertog Wenceslas I van Luxemburg bleek halfslachtig. Brussel en Leuven hadden de poorten opengezet. Zij drongen er bij Van Male op aan dat hij de hertogstitel ging voeren. De noordelijke steden bleven loyaal aan het hertogenpaar. Met de steun van de adel slaagden Johanna en Wenceslas er in om binnen enkele maanden de touwtjes over het hertogdom weer in handen te krijgen.

De vrede getekend

Op 4 juni 1357 werd de vrede tussen Johanna en Wenceslas aan de ene kant en Lodewijk van Male aan de andere kant getekend. Graaf Willem V van Henegouwen en Holland trad op als scheidsrechter. Onpartijdig was hij allerminst. Vooraf had hij namelijk de clausules in het vredesverdrag in overleg met Van Male opgesteld. De bepalingen bleken rampzalig voor het hertogdom.

Belangrijke steden, zoals Mechelen en Antwerpen, kwamen in handen van Vlaanderen. Ook de verbindingsassen van de Schelde en Zenne, belangrijk voor de handel van Leuven en Brussel, stonden vanaf dat moment onder Vlaamse controle. Tot slot werd bepaald dat het hertogdom zou overgaan op Margaretha of haar afstammelingen in het geval Johanna kinderloos zou overlijden. Dit was aannemelijk. Op dat moment was zij reeds 34 jaar oud, 11 jaar getrouwd met Wenceslas en waren er nog altijd geen kinderen geboren.

Door de laatste clausule weigerde keizer Karel IV van het Heilige Roomse Rijk, een halfbroer van Wenceslas, het  verdrag te bekrachtigen. Daarmee had het formeel geen rechtskracht. Eerder dat jaar, op 9 februari 1357, hadden Johanna en Wenceslas met keizer Karel IV de conventie van Maastricht afgesloten. De belangen van het hertogdom Brabant werd ondergeschikt gemaakt aan de belangen van het Boheems-Luxemburgse Huis. Brabant zou vervallen aan erfgenamen van het Boheemse Huis als Johanna kinderloos zou sterven en het vredesverdrag van de Brabantse Successieoorlog moest de instemming krijgen van de keizer. Die kwam er dus niet.

De uiteindelijke opvolging 

Op 1 september 1406, op 84-jarige leeftijd, overleed Johanna in Brussel inderdaad kinderloos. Haar echtgenoot Wenceslas was reeds in 1383 over-leden. De beslissing over de opvolging kwam destijds te liggen bij de Brabantse standenvertegenwoordiging. Het hertogdom Brabant kwam in handen van de Bourgondische Huis, via Margaretha van Male, dochter van Lodewijk van Male en Margaretha van Brabant. Zij was getrouwd met hertog Filips de Stoute. Hun tweede zoon, Anton van Bourgondië, werd na de dood van Johanna hertog van Brabant en Limburg.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s