Turfschip van Breda

In 1581 nam de Staten-Generaal het Plakkaat van Verlatinghe waarmee de provincies hun onafhankelijkheid uitroepen. Koning Filips II van Spanje was niet langer ook landsheer over de Nederlanden. De Nederlanders kwamen officieel in opstand. Ter vergelding bezette de Spanjaarden nog datzelfde jaar onder meer Breda. Na 9 jaar werd Breda op 4 maart 1590 met een list bevrijd. Voor prins Maurits en zijn troepen was dit een militaire en morele overwinning op de Spanjaarden.

Inname van Breda in vier scènes. (bron: Rijksmuseum Amsterdam)

De schipper Adriaen van Bergen uit Leur zocht in februari 1590 contact met prins Maurits. Hij vervoerde regelmatig turf naar het Kasteel van Breda. In dat kasteel waren de Spaanse troepen gelegerd. Omdat hij vaak kwam, vertrouwde de Spanjaarden hem dat zijn schip niet meer werd gecontroleerd. Dat bracht Van Bergen op het volgende plan: met schip zou hij in plaats van turf een leger het kasteel in kunnen smokkelen.

Prins Maurits zeg wel iets in het idee. Hij liet Johan van Oldenbarneveldt het plan verder uitwerken. De raadspensionaris benoemde Charles de Héraugière tot bevelhebber. Met 75 soldaten zou hij met het turfschip proberen Breda te bevrijden.

Op 25 februari 1590 stonden de militairen klaar om ingescheept te worden, maar Van Bergen had zich verslapen. Daarop besloot De Héraugière de actie met een dag te verplaatsen. De volgende ochtend kreeg Van Bergen koud watervrees en trok zich terug uit de onderneming. Twee van zijn neven waren wel bereid om de klus te klaren. De soldaten scheepten in.

"Het Kasteel van Breda door Soldaaten, in een Turfschip verborgen, verovert, 1590". Handgekleurde kopergravure door Jan Luyken uit 1681.

De weersomstandigheden waren zeer ongunstig. Het duurde twee dagen voordat de vesting werd bereikt. Bovendien was het koud. In de avond van 3 maart voer het turfschip de grachten van Breda binnen. Adriaen van Bergen looste het schip naar de waterpoort van het kasteel. Toen ze zo dichtbij waren raakte het schip betrokken bij een aanvaring met een ander schip. Alleen door hard te pompen kon men voorkomen dat het turfschip zou zinken.

Rond middernacht gaf De Héraugière zijn mannen uit het ruim te komen. De Spanjaarden in het kasteel werden overrompeld. Volgens een lezing waren er zeker zes keer zo veel Spaanse soldaten ten opzichte van de Staatse troepen. In een andere verhaal zou op die avond slechts een minimale bezetting aanwezig zijn, de meeste Spaanse militairen waren de stad in om carnaval te vieren. Hoeveel er ook waren, de bezetters vluchtten, werden gevangengenomen of gedood. Zo’n 40 Spaanse soldaten vonden de dood. Aan Staatse zijde waren er geen verliezen.

Inname van Breda door middel van het turfschip, 4 maart 1590. Charles De Héraugière stuurt zijn mannen vanuit het schip het kasteel in. Prent van Jan Frederik Christiaan Reckleben, naar tekening van Valentijn Bing, 1853-1855. (bron: Rijksmuseum Amsterdam)

De volgende dag trok prins Maurits de stad binnen met volgens sommige bronnen circa 10.000 soldaten. De Spaanse bezettingsmacht gaf zich definitief over. Na de overgave probeerden de Spanjaarden direct weer Breda te veroveren, maar Van Oldenbarneveldt greep kordaat in. Na de overgave liet hij de vesting meteen bevoorraden en wist een nieuwe bezetting door Spanje te voorkomen.

De overwinning in Breda vestigde voor prins Maurits zijn reputatie als krijgsheer. De Staten-Generaal stelde vervolgens meer geld beschikbaar voor het Staatse legers, waardoor in de daarop volgende jaren meer militaire successen behaald konden worden.

“Intogt van prins Maurits en zijn legerkorps binnen het Kasteel van Breda”. Prent van Mensing & Last naar ontwerp van Valentijn Bing, 1822-1895. (bron: Rijksmuseum Amsterdam)

Advertisements

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s