Akte van Consulentschap

Willem V Batavus [ 1748 - 1806], prins van Oranje, graaf van Nassau en erfstadho…

Op 8 maart 1766 werd stadhouder Willem V (foto) 18 jaar. Volgens de Staatsregeling van 1747, een soort grondwet, bereikte hij de staatsrechtelijke meerderjarigheid. En kon hij zijn vader, die 15 jaar eerder was overleden, als stadhouder opvolgen. De leiders in de Republiek vonden dat Willem V nog niet klaar was om de leiding over de Staatse legers en de gewesten op zich te nemen. Advocaat Pieter van Bleiswijk stelde de geheime Akte van Consulentschap. 

Stadhouder Willem IV overleed op 22 oktober 1751. Hij kampte zijn leven lang met een zwakke gezondheid en een vergroeiing van zijn rug. Zijn zoon, Willem Batavus, was toen pas 3 jaar. Tot aan diens 18de verjaardag namen zijn moeder Anna van Hannover en Lodewijk Ernst, hertog van Brunswijk-Wolfenbüttel de staatszaken waar. Nadat Anna op 12 januari 1759 bleef Lodewijk Ernst als regent over. Drie dagen na zijn 18de verjaardag, op 11 maart 1866, werd Willem ingehuldigd als erfstadhouder. Voor deze gelegenheid was de 9-jarige Mozart naar Nederland gekomen en had hij voor de gelegenheid een compositie geschreven (KV 32).

De leiders in de Republiek twijfelde of de jonge stadhouder wel gereed was om de bevoegdheden en verantwoordelijkheden op zich te nemen. Daarom werd op 3 mei 1766 een Akte van Consulentschap vastgesteld. In deze geheime overeenkomst tussen stadhouder en Staten spraken zij met elkaar af dat de Lodewijk Ernst optrad als consulent (eerste en hoogste raadgever) van stadhouder Willem V. In de praktijk was zijn rol groter dan alleen adviseren. Lodewijk Ernst had de feitelijke macht over de Republiek in handen.

Willem V, prins van Oranje en stadhouder bij de Staten, waar de geheime Acte van Consulentschap vastgesteld wordt op 3 mei 1766. Met de hand ingekleurde gravure. (bron: Nationaal Archief)

In dezelfde periode werd zocht men ook naar een geschikte huwelijkskandidaat. De prins had zijn oog laten van op Caroline Mathilde van Wales, kleindochter van de Engelse koning, maar zij werd uitgehuwelijkt aan de latere koning van Denemarken. Koning Frederik V van Denemarken en Frederik de Grote, koning van Pruisen waren geïnteresseerd in een band met de stadhouderlijke familie. De eerste bood zijn dochters aan en de tweede zijn nichten. De hertog had een grote vinger in de pap bij de keuze. Zo wees hij zijn nicht Augusta Dorothea af. Op 4 oktober 1767 huwde de prins in Berlijn met Wilhelmina van Pruisen, een nicht van Frederik de Grote en van Lodewijk Ernst. De hertog kreeg hiermee nog een grotere greep op het stadhouderlijk gezag. 

In de jaren hierna verzwakte de economie van de Republiek. Ook nam de legersterkte af. De staatsconstructie uit de Akte werd steeds meer een blok aan het been. Tot die conclusie kwam ook de opsteller van de overeenkomst, Pieter van Bleiswijk, in zijn rol als raadspensionaris van Holland. Na een nederlaag in de Vierde Engels-Nederlandse Oorlog in 1784 maakten de patriotten het bestaan van de Akte van Consulentschap publiekelijk bekend. Van Bleiswijk wordt nog altijd verdacht dat hij de patriotten over de overeenkomst heeft verteld.

De Nederlanders richtten al hun woede op de hertog, die in de volksmond ook bekend stond als de dikke hertog. Willem V had geen andere keuze dan de hertog weg te sturen uit het stadhouderlijk hof. De Akte van Consulentschap verdween daarmee in de prullenbak.

De hertog van Brunswijk (rechts) en zijn plaatsvervanger en opvolger Robert Douglas, in 1786 geschilderd door Jacobus Vrijmoet (bron: Noordbrabants Museum)

Willem V leidde de Republiek tot 18 januari 1795. Op die dag vluchtte hij met zijn gezin naar Engeland. De Franse troepen van Napoleon maakten hun opmars door de Nederlanden tijdens de Bataafse Revolutie. De zoon van stadhouder Willem V keerde in 1813 terug en werd koning Willem I der Nederlanden.

Advertisements

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s