Belgische vluchtelingen in Uden (1915-1919)

Als op 28 juni 1914 aartshertog Frans Ferdinand van Oostenrijk in Sarajevo wordt doodgeschoten, mobiliseren de Europese grootmachten. Het is het begin van een oorlog tussen centralen en geallieerden, die later de geschiedenisboeken in gaat als de Eerste Wereldoorlog. Nederland,  België en Luxemburg geven een neutraliteitsverklaring af. De neutraliteit van Luxemburg (1 augustus 1914) en België (4 augustus 1914) worden door het Duitse leger geschonden in hun opmars richting Frankrijk. België wordt het strijdtoneel van een bloedige loopgravenoorlog. Massaal vluchten de Belgen naar onder meer Nederland. De vluchtelingen worden in vluchtoorden op verschillende plaatsen in ons land opgevangen. Een van die vluchtoorden ligt in het Brabantse Uden.  

.

.

..

.

.

De Belgische vluchtelingen worden in eerste instantie warm onthaald. Onder de Nederlanders is de verontwaardiging over het schenden van de neutraliteit van België groot. Ook is er bewondering voor de standvastigheid van de Belgen. Door de enorme toestroom van vluchtelingen ontstaan problemen met de huisvesting en in de gezondheidszorg. De Belgische overheden roepen vluchtelingen op terug te keren naar het bezette vaderland. Een meerderheid geeft gehoor aan de oproep en keert nog voor het einde van het jaar terug naar België. Meer dan 100.000 vluchtelingen blijven in Nederland. Diegene die niet in staat zijn in hun eigen levensonderhoud te voorzien worden in vluchtoorden in Gouda, Uden, Nunspeet en Ede ondergebracht. Het gaat om een groep van ongeveer 20.000 vluchtelingen. De oorden staan onder toezicht van de Nederlandse overheid. Inspecties van het internationale Rode Kruis bevestigen dat de Belgen onder zeer goede omstandigheden zijn gehuisvest.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Het vluchtoord in Uden is begin 1915 opgericht op de woeste heidegebied tussen Uden en Zeeland. Op een oppervlakte van35 hectareis een barakkenkamp gebouwd waar maximaal 10.000 vluchtelingen kunnen worden opgevangen. In Uden is er weerstand tegen de komst van zo’n grote groep vluchtelingen. In het Brabantse dorp wonen op dat moment circa 5.500 mensen. De gemeenteraad stemt dan ook tegen. Na een geheime vergadering in Uden met jonkheer Ruijs de Beerenbrouck draait de raad en stemt toch voor. Pas enkele jaren later blijkt dat de hoge heer uit Den Haag toezeggingen heeft gedaan over het toezicht en de ordehandhaving.

Het oord is ingedeeld in drie wijken – Westwijk, Oostwijk en Zuidwijk – met in elke wijk woonbarakken, een keuken, een wachtlokaal en een aantal eetzalen. De eetzaal (51×15 meter) is door de vluchtelingen ook gebruikt voor dag- en avondverblijf. In elke eetzaal is plaats voor 1.000 personen.

In totaal zijn 33 woonbarakken van 48×14 meter gebouwd. Elke woonbarak is onderverdeeld in 16 woonvertrekken (3×6 meter) voor gezinnen tot personen. Daarnaast zijn er per barak twee grotere kamers voor grotere gezinnen en twee kamers voor alleenstaanden en jongeren. Pet woonbarak is er een ‘kachelkamer’ beschikbaar.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Overdag werken de vluchtelingen in allerlei productiebedrijfjes die op het vluchtoord aanwezig waren. De producten zijn in het vluchtoord door de bewoners gebruikt. Zo dragen zij kleding en schoenen die gemaakt zijn in de kleermakerij en naaiatelier (bovenste rij, links & midden) en in de schoenmakerij. In de meubelmakerij (boven, rechts) zijn stoelen, banken, bedden gemaakt. Verder werken de vluchtelingen in de smederij (onderste rij, links), metaalbewerking, vloerkledenmakerij, mandenmakerij (onder, midden) of de verzorging (onder, rechts). Met de arbeid verdienen de bewoners van het vluchtoord punten. Met deze punten kunnen ze in de zogeheten punten-winkel allerlei goederen kopen. 

.

.

.

.

.

Op het vluchtoord in Uden wonen in de oorlogsjaren ook veel kinderen. Als de ouders werken gaan zij naar school. Uit een groot aantal klassenfoto’s blijkt het goed georganiseerde onderwijs. De foto’s hierboven zijn daarvan een voorbeeld. Van links naar rechts: Waalse klas met meneer Limelette, derde klas met meneer Menten en  tweede klas met zuster Wivine. Op het vluchtoord is ook een vakschool aanwezig waar jongeren een beroep leren.

.

.

.

.

.

Naast werken en leren is er ook ruimte voor ontspanning en sport. Zo worden er gymnastiek evenementen en wielerwedstrijden georganiseerd. Op het vluchtoord is een voetbalelftal. Ook zijn er regelmatig toneeluitvoeringen, zoals de voorstelling “In de naam der wet”. Door de bewoners  wordt er muziek gemaakt. De zangvereniging De Leeuwerik en harmonie Peter Benoit zijn hiervan voorbeelden.  

Bronvermelding

De foto’s komen uit de collectie van het Brabants Historisch Informatie Centrum. Ze zijn gemaakt in de periode 1915-1919. Sommige foto’s zijn gemaakt door fotograaf H.A.O. Sandtmann. Klik op de foto’s om ze beter te bekijken.

Advertisements

2 thoughts on “Belgische vluchtelingen in Uden (1915-1919)

  1. Bestaat er een registratieregister van de vluchtelingen met datum wanneer zij in Vluchtoord zijn aangekomen en wanneer ze vandaar vertrokken zijn. Mijn grootouders Dieltiens – Franssen zijn in 1917 gehuwd in het kamp en mijn oom (langs vader zijde) is er geboren. Ook langs moeders zijde hebben er voorouders verbleven in Vluchtoord Uden – de familie Vlayen.
    Dank voor de aandacht die u aan deze vaag wil besteden. Met vriendelijke groet,
    ludo.dieltiens@skynet.be

    • Dat weet ik niet. U zou contact kunnen opnemen met het Brabants Historisch Informatie Centrum (www.bhic.nl) in ‘s-Hertogenbosch. Hier is onder meer het Rijksarchief Noord-Brabant gevestigd.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s