De Waag als centrum van eerlijke handel

Vanaf de middeleeuwen werden aan plaatsen in Nederland stadsrechten toegekend. Dit waren bijzondere rechten en privileges, bijvoorbeeld het waagrecht. In steden met waagrecht waren handelaren verplicht om producten, zoals kaas en boter, in de stadswaag te laten wegen. Zij moesten daar waaggeld betalen aan de stad, een soort van accijns vergelijkbaar met het huidige BTW. Steden konden op deze manier eigen geld verdienen. Een waag bevorderde eerlijke handel. In verschillende steden is nog een waag te vinden met anno 2012 een andere functie.

Deventer

In Deventer staat het oudste waaggebouw van ons land. Het laatgotische gebouw werd tussen 1528 en 1531 gebouwd. De waag bestaat uit drie bouwlagen, een traptoren, een klok en drie spitstorentjes. Diverse ornamenten en reliëfstenen versieren het gebouw. Het bordes met drie zuilen aan de voorzijde werd in 1643 toegevoegd. De waag deed tot 1862 als zodanig dienst. Vandaag de dag zijn het Historisch Museum Deventer en de VVV hier gevestigd.

Waag te Deventer

Dokkum

De huidige waag in Dokkum werd in 1754 en verving het gebouw uit 1593. Op de zuidgevel staat tussen twee leeuwen het wapen van Friesland. Aan deze zijde van het gebouw was een militaire wacht gehuisvest. De noordzijde diende als boterwaag. Op de gevel staat het wapen van Dokkum afgebeeld. Op de gevelsteen staat “Weegt en Waakt” om de dubbelfunctie van het gebouw te benadrukken. Tegenwoordig doet de waag dienst als restaurant.

De zuidgevel van de waag in Dokkum. Tekening door F.J. van der Elst uit de 18de eeuw. Bron: http://www.geheugenvannederland.nl

Haarlem

De Haarlemse stadsarchitect Lieven de Key kreeg de opdracht om een waag te ontwerpen. Onder zijn leiding vond tussen 1594 en 1599 op de hoek van het Spaarne met de Damstraat de bouw plaats. Voor de gevel werd arduinsteen gebruikt. Een natuursteen dat vanuit Namen werd aangevoerd. Een zeer kostbare investering. Over de locatiekeuze is duidelijk nagedacht. Door de ligging aan het Spaarne konden goederen makkelijk worden aangevoerd. De waag vervulde tot 1915 zijn oorspronkelijke functie. Nu is in het pand een café gevestigd.

De waag van Haarlem aan het Spaarne in 1931. Bron: ANP/J. Doeser.

Hoorn

In de 17de eeuw nam het belang van Hoorn als zeehaven af, maar de stad ging als handelscentrum een grotere rol spelen. In 1609 werd in opdracht van Hendrick de Keyser op het plein de Roode Steen een waag gebouwd. De waag werd het middelpunt van de wekelijkse kaasmarkt. Men liet de verkochte partijen kaas wegen. In de hoogtijdagen werd jaarlijks 3 miljoen kilo kaas verhandeld. Onder toezicht konden handelaren ook andere goederen laten wegen. Toen in de 20ste eeuw diverse kaasfabrieken werden opgericht in de omgeving van Hoorn verloor de waag zijn functie. Sinds 2007 is de waag voor toeristische doeleinden weer in ere hersteld. Elke donderdag vindt tijdens de zomermaanden in Hoorn een kaasmarkt plaats en kan de kaas weer worden gewogen.

De waag van Hendrick de Keyser te Hoorn aan de Roode Steen.

Medemblik

In 1692 begon men in Medemblik met de bouw van de huidige waag. De stad beschikte toen reeds eeuwen over het waagrecht. Een 14de-eeuwse waag was bouwvallig verklaard en gesloopt. De nieuwe waag herrees ten zuiden van de Grote of Sint Bonifaciuskerk, terwijl de eerdere waag tegenover de kerk stond. De waag ligt vlakbij het centrum en de havens aan de Kaasmarkt.  Op het fronton staat een weegschaal met kaas erop. In Medemblik werd eeuwenlang kaas en boter gewogen en verhandeld. Ook aan omliggende steden zoals Enkhuizen, Hoorn, Alkmaar en Schagen. De klok aan de voorgevel is afkomstig uit een torentje van de vorige waag. In de waag is tegenwoordig een bloemenwinkel gevestigd.

De waag in Medemblik waar eeuwenlang kaas en boter werd gewogen en verhandeld.

Nijmegen

Aan de Grote Markt in Nijmegen werd in 1612-1613 een boterwaag gebouwd. Cornelis Janssen van Delft ontwierp het gebouw in renaissancestijl. De waag was aan de westzijde van het gebouw gevestigd. Op de begane grond was de vleeshal. Door de poorten konden wagens en karren naar binnen rijden. Binnenin bestond het gebouw uit drie kruisribgewelven op pilaren. De militaire hoofdwacht gebruikte tot 1885 de bovenverdieping als kantoor. De boterwaag in Nijmegen heeft anno 2012 ook een horecafunctie.

De boterwaag te Nijmegen in renaissancestijl uit de 17de eeuw, nu een horecagelegenheid.

Schiedam

Sinds de late Middeleeuwen heeft Schiedam het waagrecht. In de eerste helft van de 14de eeuw werd onder het stadhuis een ruimte ingericht als waag. Die ruimte deed tevens dienst als laken- en vleeshal. De waag verhuisde in 1579 naar een gebouw naast de toren van de Grote of Sint-Janskerk aan de Nieuwstraat. Pas in 1930 werd de waagfunctie opgeheven. Nu is in de waag het kerkelijk bureau van de Hervormde Gemeente gehuisvest.

Waag te Schiedam (1579-1930) naast de Grote of Sint-Janskerk.

Advertisements

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s